Sözleşmedeki hukuk ve heyetin kişileri: ICC'nin 2025 istatistiklerini okumak

2025'te tescil edilen davaların %95'inde sözleşmede bir hukuk seçimi klozu vardı. Bu klozlar birlikte 121 devlet, eyalet, eyalet bölümü ve bölgenin hukukunu seçti.

Tablonun tepesi bir beraberlik gibi durur. İngiliz hukuku 113 davada, yeni davaların yaklaşık %13'ünde seçildi. “The laws of a US state” da 113 davada seçildi. Arkalarında Brezilya hukuku (54), İsviçre hukuku (50), Alman hukuku (48), Fransız hukuku (44) ve İspanyol hukuku (43) vardı. Meksika ve Hindistan (her biri 22), Katar (18), Suudi Arabistan (17), Birleşik Arap Emirlikleri (16), Polonya (13), Kolombiya (11) ve Portekiz (10) ilk on beşi tamamlar.

Manşetteki beraberliğin örttüğü nokta budur. İngiliz hukuku tek bir düzendir. ABD rakamı bir düzineden fazlasını toplar. Düzen düzen sayıldığında İngiliz hukuku (113), en çok seçilen ABD hukuku olan New York hukukunun (64) belirgin biçimde önündedir. Beraberlik kategorilerdedir, hukuklarda değil.

Bölgeye göre Kuzey ve Batı Avrupa hukukları tercihlerin %41,3'ünü oluşturdu. Kuzey Amerika (ABD ve Kanada) %14,7, Latin Amerika ve Karayipler %14,5, Doğu ve Güney Asya ile Pasifik %8,9, Orta Doğu ve Orta Asya %7,9 pay aldı. Orta ve Güneydoğu Avrupa %6,7, Afrika %4,3 (Sahra altı Afrika %2,9, Kuzey Afrika %1,4) pay aldı. Türk hukuku 7 davada seçildi.

Sözleşmelerin %1,7'si daha, CISG, Incoterms kuralları, UNIDROIT Principles veya “international laws and principles” gibi bir devlet hukuku olmayan kural ya da metinlere atıf yaptı. Bu küçük bir sayıdır ve ne kadar küçük olduğuna bakmaya değer. Hukuk seçimi klozu yazan hemen her taraf hâlâ bir devlet düzeni seçer.

Uygulanacak hukuk tablosunun tepesindeki beraberlik, bir hukuk düzeni ile on dört düzen arasındaki beraberliktir.

Manşeti alıntılamadan önce dipnotu okuyun.

Tahkim yeri, uygulanacak hukuktan ayrı bir tercihtir ve 2025 rakamları ikisinin örtüşmediğini gösterir. 2025'teki ICC tahkimleri 70 ülke ya da bölgede 123 kentte yerleşikti. Taraflar yeri davaların çoğunda kendileri seçti. ICC Court yalnızca %10'unda yeri kendisi belirledi. Ülkeye göre en sık yerler Fransa (82 dava), Birleşik Krallık (78), Amerika Birleşik Devletleri (70), İsviçre (53) ve Singapur (42) idi.

İsviçre hukuku 50 kez seçildi, İsviçre 53 kez tahkim yeri oldu. Brezilya hukuku 54 kez seçildi, ama Brezilya yalnızca 37 kez tahkim yeri oldu. Taraflar bir hukuku başka bir ülkedeki yerle eşleştirmeye açıkça razıdır ve bu eşleştirme başlı başına bir karardır. Dünyanın önde gelen tahkim kuralları başlıklı eşlik eden metin, yeri dışarıda bırakılamayacak dört kloz unsurundan biri sayar; bu rakamlar bunu destekler.

2025'te 93 hukuk düzeninden 998 kişi, 1.386 onay ve atama üzerinden ICC hakemi olarak görev yaptı. Taraflar bu hakemlerin 804'ünü (%58), eş hakemler 208'ini (%15) aday gösterdi. ICC Court kalan 370'ini (%27) doğrudan ya da bir ICC ulusal komitesinin önerisi üzerine atadı.

Her hakemin nasıl seçildiği, çeşitliliğe bakıldığında en çok önem taşır; çünkü üç yol çok farklı sonuç üretir.

Tüm ICC atamalarında kadınların payı on yılda yaklaşık üçe katlandı. Ayrıntı, değişimin nereden geldiğini de gösterir. ICC Court'un kendi atamaları eşitliğe yakındır. Atamaların çoğunluğunu oluşturan taraf aday göstermeleri %23'tedir. Uygulamada genel rakam, kurumun tercihinden çok tarafların ve vekillerin tercihine bağlıdır.

Raporun ekindeki yıllık dizi, manşetin göstermediği bir şeyi ekler. Tüm onay ve atamalarda kadınların payı 2022'de %28,6, 2023'te %29,7, 2024'te %28,6 ve 2025'te %29,6 idi. 2015'teki %10,4'ten düzenli bir yükselişin ardından genel rakam dört yıldır yaklaşık bir puan içinde kalmıştır.

Roller de eşit dağılmamıştır. Kadın atamalarının %41'i eş hakem, %28'i tek hakem, %31'i başkan olarak yapılmıştır. Erkeklerde dağılım %60, %16 ve %24 idi. 286 kadın hakem 66 hukuk düzeninden, 712 erkek hakem 83 hukuk düzeninden geliyordu.

2025'te onaylanan ya da atanan kişilerin %34'ü 50 yaşın altındaydı. Ortalama yaş yaklaşık 56 idi. ICC Court'un atadığı hakemler ortalamadan altı yaş gençti. Cinsiyete göre ortalama yaş erkeklerde 58 (Court atadığında 52), kadınlarda 52 (Court atadığında 49) idi.

Tekrarlayan atamalar düşüyor. 2025'te onay ve atamaların %28'i tekrar idi; 2020'de bu oran %34'tü. Rapor, Court'un ilke olarak aynı kişiyi önceki bir atamadan sonraki on iki ay içinde atamayacağını da söyler.

Yaş rakamları cinsiyet rakamlarıyla aynı deseni izler. Kalemi kurum tuttuğunda havuz daha genç ve daha çeşitlidir. Kalemi taraflar tuttuğunda havuz on yıl önceki haline daha çok benzer.

Yalnızca ICC raporunun kendisinde yer alan rakamları kullandık. Rapordaki bir tablo metinle uyuşmuyor. 2015 karşılaştırma grafiği, 2015'teki kadın atamalarının toplamını 154 verir; ek tablo 136 verir. Her iki kaynak da payı %10,4 olarak verir. 2015 eş hakem aday göstermelerinde grafik ile metin, sayıyı ve yüzdeyi birbirinin tersine verir (6 ve %10, buna karşı %6 ve 10). Raporda tutarlı olan yüzdeleri bastık, 2015 eş hakem rakamını dışarıda bıraktık.

Rapor ayrıca ABD sözleşmelerinin 14 eyaletin hukukuna atıf yaptığını söyler. Kendi bölgesel tablosu 13 eyalet ile “USA law(s)” için bir satır sayar. Raporun ifadesini kullandık.